Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan 28/7: Chủ động bảo vệ gan

Ngày 28/7 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan – World Hepatitis Day, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy hành động phòng ngừa, xét nghiệm, điều trị các bệnh viêm gan do vi rút.

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn chủ đề “Hepatitis: Let’s break it down” – “Viêm gan: Hãy cùng phá bỏ rào cản”, kêu gọi loại bỏ những rào cản về nhận thức, kỳ thị, chi phí và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đang khiến nhiều người chưa được xét nghiệm hoặc điều trị kịp thời.

Theo số liệu được WHO công bố trong chiến dịch năm 2026, khoảng 287 triệu người đang sống chung với viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính trong năm 2024, trong khi khoảng 1,3 triệu trường hợp tử vong có liên quan đến hai bệnh lý này. Phần lớn các ca tử vong xuất phát từ xơ gan và ung thư gan – những biến chứng có thể giảm đáng kể nếu người bệnh được phát hiện và quản lý sớm.

Viêm gan vi rút là gì?

Viêm gan vi rút là tình trạng tế bào gan bị viêm và tổn thương do các loại vi rút gây bệnh. Có năm loại vi rút viêm gan chính gồm:

• Viêm gan A.
• Viêm gan B.
• Viêm gan C.
• Viêm gan D.
• Viêm gan E.

Mặc dù đều gây tổn thương gan, mỗi loại vi rút có đường lây truyền, mức độ nghiêm trọng và phương pháp phòng ngừa khác nhau. Trong đó, viêm gan B và C là hai nguyên nhân quan trọng dẫn đến bệnh gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan trên toàn cầu.

Viêm gan D chỉ xuất hiện ở người đã nhiễm viêm gan B. Vì vậy, tiêm vắc xin phòng viêm gan B cũng góp phần phòng ngừa viêm gan D.

Vì sao viêm gan B và C được xem là những mối nguy hiểm âm thầm?

Nhiều trường hợp nhiễm viêm gan B hoặc C không xuất hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Người bệnh vẫn có thể sinh hoạt bình thường trong nhiều năm trong khi vi rút tiếp tục gây tổn thương tế bào gan.

Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đau vùng bụng bên phải, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da, vàng mắt, tổn thương gan có thể đã tiến triển đáng kể.

Nếu không được phát hiện và quản lý phù hợp, viêm gan vi rút mạn tính có thể dẫn đến:

• Xơ hóa và xơ gan.
• Suy giảm chức năng gan.
• Ung thư gan.
• Suy gan và các biến chứng đe dọa tính mạng.

Việc không có triệu chứng không đồng nghĩa với việc gan hoàn toàn khỏe mạnh. Xét nghiệm là phương pháp quan trọng để xác định một người có nhiễm vi rút viêm gan B hoặc C hay không.

Viêm gan vi rút lây truyền qua những con đường nào?

Đường lây truyền phụ thuộc vào từng loại vi rút. Hiểu đúng về vấn đề này giúp mỗi người chủ động phòng bệnh và tránh kỳ thị không cần thiết đối với người đang mắc viêm gan.

Viêm gan A và viêm gan E

Viêm gan A và E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, thường liên quan đến việc sử dụng thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm vi rút.

Các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, sử dụng nguồn nước sạch và duy trì vệ sinh cá nhân có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa hai loại viêm gan này.

Viêm gan B

Viêm gan B có thể lây truyền qua:

• Máu và các dụng cụ có dính máu.
• Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
• Quan hệ tình dục không được bảo vệ.
• Từ mẹ sang con, đặc biệt trong quá trình sinh.
• Sử dụng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc vật dụng có nguy cơ dính máu.
• Thủ thuật y tế, xăm hình hoặc xỏ khuyên bằng dụng cụ không bảo đảm vô khuẩn.

Viêm gan B không lây qua bắt tay, ôm, trò chuyện, ho, hắt hơi hoặc dùng chung bữa ăn thông thường.

Viêm gan C

Viêm gan C chủ yếu lây qua tiếp xúc với máu nhiễm vi rút, chẳng hạn như dùng chung kim tiêm, thực hiện thủ thuật không bảo đảm vô khuẩn hoặc tiếp xúc với máu chưa được kiểm soát an toàn.

Vi rút viêm gan C cũng có thể lây qua quan hệ tình dục có nguy cơ tiếp xúc với máu hoặc từ mẹ sang con, nhưng các đường lây này ít phổ biến hơn so với lây truyền qua máu. Hiện chưa có vắc xin phòng viêm gan C.

Ai nên chủ động xét nghiệm viêm gan B và C?

Mỗi người nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm viêm gan B và C, đặc biệt khi thuộc một trong những nhóm sau:

• Chưa từng xét nghiệm viêm gan B hoặc C.
• Có người thân trong gia đình mắc viêm gan B hoặc C.
• Là vợ, chồng hoặc bạn tình của người nhiễm viêm gan.
• Phụ nữ đang chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai.
• Từng truyền máu, phẫu thuật hoặc thực hiện thủ thuật y tế trong điều kiện chưa bảo đảm an toàn.
• Từng dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ có nguy cơ dính máu.
• Từng xăm hình, xỏ khuyên tại cơ sở không bảo đảm vô khuẩn.
• Nhân viên y tế từng bị kim đâm hoặc tiếp xúc nghề nghiệp với máu.
• Có men gan tăng kéo dài hoặc đang mắc bệnh gan.
• Đang sống chung với HIV hoặc có tình trạng suy giảm miễn dịch.

Người thường xuyên sử dụng rượu bia không nhất thiết có nguy cơ nhiễm vi rút cao hơn chỉ vì uống rượu. Tuy nhiên, rượu bia có thể làm gan tổn thương nhanh hơn, đặc biệt ở người đã mắc viêm gan B hoặc C. Vì vậy, nhóm này vẫn nên được đánh giá sức khỏe gan định kỳ.

Xét nghiệm viêm gan thường không quá phức tạp nhưng có ý nghĩa lớn trong phát hiện sớm, xác định tình trạng nhiễm bệnh và lựa chọn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Viêm gan vi rút có thể phòng ngừa và điều trị không?

Nhiều biện pháp phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị viêm gan đã được chứng minh có hiệu quả.

Đối với viêm gan B

Viêm gan B có thể được phòng ngừa bằng vắc xin. WHO khuyến cáo trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vắc xin viêm gan B đầu tiên càng sớm càng tốt, ưu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó tiếp tục tiêm đầy đủ theo lịch.

Đối với người đã mắc viêm gan B mạn tính, thuốc kháng vi rút có thể giúp kiểm soát sự nhân lên của vi rút, giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan. Một số người cần điều trị lâu dài và phải được bác sĩ theo dõi định kỳ.

Đối với viêm gan C

Hiện chưa có vắc xin phòng viêm gan C. Tuy nhiên, các thuốc kháng vi rút tác động trực tiếp có thể điều trị khỏi trên 95% trường hợp nhiễm viêm gan C nếu người bệnh được chẩn đoán và sử dụng phác đồ phù hợp.

Người bệnh không nên tự mua thuốc, tự ngừng thuốc hoặc sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là “giải độc gan”, “hạ men gan” thay cho điều trị y khoa. Việc điều trị cần dựa trên kết quả xét nghiệm, mức độ tổn thương gan, tình trạng xơ gan và đánh giá của bác sĩ.

Những việc mỗi người có thể làm để phòng ngừa viêm gan

Phòng chống viêm gan vi rút cần sự phối hợp của ngành y tế, gia đình và toàn xã hội. Mỗi người có thể chủ động bảo vệ sức khỏe bằng những hành động thiết thực:

• Tiêm đầy đủ vắc xin phòng viêm gan B theo khuyến cáo.
• Đưa trẻ sơ sinh tiêm vắc xin viêm gan B đúng thời điểm.
• Xét nghiệm viêm gan B và C khi có yếu tố nguy cơ.
• Không dùng chung kim tiêm hoặc các dụng cụ có thể dính máu.
• Không dùng chung dao cạo râu và bàn chải đánh răng.
• Thực hiện quan hệ tình dục an toàn.
• Lựa chọn cơ sở uy tín khi xăm hình, xỏ khuyên hoặc thực hiện thủ thuật.
• Bảo đảm vệ sinh thực phẩm và sử dụng nguồn nước an toàn.
• Hạn chế rượu bia và tránh sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc.
• Tuân thủ lịch tái khám và phác đồ điều trị khi đã được chẩn đoán mắc bệnh.

Phòng bệnh không chỉ giúp bảo vệ mỗi cá nhân mà còn làm giảm nguy cơ lây truyền vi rút cho người thân và cộng đồng.

Không kỳ thị người mắc viêm gan vi rút

Người mắc viêm gan B hoặc C vẫn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường nếu được theo dõi, điều trị phù hợp.

Việc hiểu sai về đường lây truyền có thể dẫn đến tâm lý xa lánh, phân biệt đối xử và khiến người bệnh e ngại xét nghiệm hoặc tiếp cận điều trị. Thay vì kỳ thị, cộng đồng cần chia sẻ thông tin chính xác, khuyến khích người có nguy cơ xét nghiệm và hỗ trợ người bệnh tuân thủ điều trị.

Đây cũng là một trong những mục tiêu quan trọng của chiến dịch Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan năm 2026: phá bỏ các rào cản khiến người dân chưa thể tiếp cận đầy đủ dịch vụ phòng ngừa, xét nghiệm và chăm sóc.

Bệnh viện Tai Mũi Họng Sài Gòn hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan 28/7

Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Viêm gan 28/7, Bệnh viện Tai Mũi Họng Sài Gòn kêu gọi cộng đồng chủ động tìm hiểu thông tin chính xác về viêm gan vi rút, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Khi có yếu tố nguy cơ, kết quả xét nghiệm bất thường hoặc dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, người dân nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp để được thăm khám, tư vấn và điều trị.

Phát hiện sớm không chỉ giúp hạn chế nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan mà còn góp phần ngăn chặn sự lây truyền vi rút trong cộng đồng.

Hiểu đúng để phòng ngừa – Xét nghiệm sớm để chủ động điều trị – Cùng phá bỏ rào cản, hướng tới tương lai không còn gánh nặng do viêm gan vi rút.

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

———————————————-

Bệnh Viện Tai Mũi Họng Sài Gòn

Y Đức – Chất Lượng – Thân Thiện